26 Mayıs 2012

"Felsefenin Kraliçesi" Dünya Etik Günü'nde

“Felsefenin Kraliçesi” Dünya Etik Günü’nde

Atalay GİRGİN*

“25 Mayıs Dünya Etik Günü” Haymana’da “Felsefenin Kraliçesi” ve “Etik Filozofu” İoanna Kuçuradi’nin konuşmacı olarak yer aldığı iki etkinlikle kutlandı. “Dünya Etik Günü” etkinliğinde bir konferans vermek üzere, Nuri Bektaş Anadolu Lisesi Müdürü Soner Çeki tarafından davet edilen Türkiye Felsefe Kurumu Başkanı Prof. Dr. İoanna Kuçuradi, Haymana’da ve Haymana dışında yaşayan birçok ünlü Haymanalı’nın da bir araya gelmesine vesile oldu. İlk etkinliğe birçok tanınmış siyasetçi dinleyici olarak katıldı. İkinci etkinlik ise Nuri Bektaş Anadolu Lisesi’nde öğrenci ve öğretmenlere dönük olarak gerçekleştirildi.

İlk Etkinlik

25 Mayıs Cuma günü, Haymana Kaymakamlığı’nın ev sahipliğinde, Nuri Bektaş Anadolu Lisesi tarafından düzenlenen ve Haymana Belediyesi Kültür Merkezi’nde gerçekleşen “Dünya Etik Günü”ne ilişkin ve öğleden önce gerçekleştirilen ilk etkinliğe, İlçe Kaymakamı Hüseyin Karameşe başta olmak üzere, mülki idarenin müdür ve şube müdürlerinin yanı sıra, ilçede bulunan okulların müdürleri, öğretmenler, öğrenciler, dernek ve siyasi parti temsilcileri ve halktan dinleyiciler katıldı. Kuçuradi’yi dinlemek üzere gelenler arasında, yerel yetkililer ve halkın yanı sıra,  CHP Ankara Milletvekili Levent Gök, eski bakanlardan Aldülkadir Ateş, CHP eski milletvekili Eşref Erdem, Anadolu Lisesi’ne adını veren Nuri Bektaş’ın oğlu Hüseyin Bektaş gibi Haymana dışında yaşayan ünlü Haymanalılar ve siyasetçiler de yer aldı.

“Kavramları da Düşünmek Gerek”

Haymana Belediyesi Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen etkinlik, açılış konuşmalarının ardından, Melih Cevdet Anday’ın, felsefenin işlevini sormaya, sorgulatmaya ve yeniden düşündürtmeye yönelik “Defne Ormanı” adlı şiirinin Nuri Bektaş Anadolu Lisesi öğrencisi Büşra Nur Varlık tarafından okunmasıyla başladı. Ardı sıra Haymana’daki okullar arasında düzenlenen “Etik” konulu kompozisyon yarışmasında, yazdığı kompozisyonla birincilik ödülünü kazanan Nuri Bektaş Anadolu Lisesi öğrencisi Kader Nazlı İnanlı kürsüye geldi.

Birincilik ödülüne layık görülen “Etik ve Ahlâk” başlıklı kompozisyonunu dinleyenlere okuyan Kader Nazlı İnanlı, “İnsan kavramlarla düşünür ancak kavramlarla düşündüğü kadar kavramları düşünmez” diyerek kavramları düşünmenin önemini vurguladıktan sonra, birbirlerini “ahlâksızlık” ve “ahlâksız” olmakla itham eden büyüklerine ders verircesine, “Ahlâksız insan yoktur. Etik tutarlılıktan yoksun insan vardır” dedi.

Sözlerini etik ile ahlâkın aynı şeyler olmadığı belirterek sürdüren İnanlı, konuşmasını, “yalnızca kavramlarla düşünmek, düşüncelerini kavramlarla aktarmak yetmez. Aynı zamanda kavramların kendilerini de düşünmek, onları neliği ve gerçekliği temelinde sorup sorgulamak gerekir” diyerek tamamladı. Ardı sıra da şiir dalında birincilik ödülüne layık görülen Nuri Bektaş Anadolu Lisesi öğrencisi Kadriye Dabak şiirini okudu.

Kuçuradi: Etik, Ahlak Felsefesidir

“Dünya Etik Günü” etkinliğine Prof. Dr. İoanna Kuçuradi’nin yaşam öyküsünü anlatan kısa bir slayt gösterisiyle devam edildi. Slayt gösterisinde, Kuçuradi’nin 1936 yılında İstanbul’da doğduğu bilgisinin yanı sıra, öğrenim hayatı, akademik kariyeri, ulusal ve uluslararası çalışmaları, alanında verdiği eserler dinleyicilere aktarıldı.

 Slayt gösterisinin ardından dinleyicilerin alkışları arasında kürsüye gelen Türkiye Felsefe Kurumu Başkanı Pof. Dr. İoanna Kuçuradi, etik ile ahlâkın aynı şey olmadığını belirtikten sonra, etik ilişki, değer ve değerler üzerinde durduğu konuşmasını sürdürdü.

“Değer ve değerler”in aynı olmadığını, “değerlerin” ise “değer”in çoğulu anlamına gelmediğini vurgulayan Kuçuradi, her insanın değerinin her insanın değerlerinin olduğunu belirterek, “Kişinin değeri ile kişinin değerleri”nin ayrımına varmanın önemli olduğunu söyledi. Sözlerini, her insanın, karşısındaki her kişiyi, onun değeri ve değerleri olduğunu unutmadan ve kişi bütünlüğü temelinde değerlendirmesi gerektiğini vurgulayarak sürdüren Kuçuradi, insanlar arasındaki her tür ilişkinin gelip dayanacağı temel, “Etik ilişkidir” dedi.

Konuşmasını “Etik ilişki”nin tanımını yaparak sürdüren Kuçuradi, “Etik ilişki; kişi bütünlüğüne sahip kişiler arasında yaşanan, değer sorunlarını içeren, her tür ilişkidir” dedikten sonra, “gündelik yaşamın akıp giden süreci içinde bu ilişkileri yakalamanın, görüp fark etmenin, üzerine düşünmenin kolay olmadığını” belirtti.

İlköğretimde Düşünme Eğitimi Dersi

Sözlerine, “Kolay olmasa da olanaksız” değil diyerek devam eden Kuçuradi,  “Etik ilişkileri başı sonu, öncesi ve sonrasıyla değerlendirme olanağını bizlere sunan, başta roman, öykü, tiyatro oyunu olmak üzere sanat edebiyat yapıtları vardır” dedi. Etik ilişkinin önemini ve değerini kavramada sanat edebiyat yapıtlarının önemli olduğunu vurgulayan Kuçuradi, insanı değeri ve değerleri temelinde bütünsel olarak değerlendirme bilincine sahip olmak gerektiğini belirterek sözlerini şöyle tamamladı: Çocuklarımıza, insanı değeri ve değerleriyle birlikte değerlendirme bilinci kazandırmalıyız. Bunun için daha küçük yaşta, özellikle de ilköğretim aşamasında onlara düşünme eğitimi vermeliyiz. Düşünme eğitimi dersinin yanı sıra değerleri değerlendirme eğitimi yapmalıyız.

“Her Şey Öğrencilerimiz İçin”

“Dünya Etik Günü”nün düzenleyicisi ve İoanna Kuçuradi’nin Haymana’ya gelmesinin vesilesi olan Nuri Bektaş Anadolu Lisesi Müdürü Soner Çeki, etkinlik sonrasındaki, memnuniyetini ve düşüncelerini ifade ederken, “Davetimizi geri çevirmeyerek, Haymana’ya kadar gelen, bizi onurlandıran ve hem birikimi hem de düşünceleriyle etkinliğimizi zenginleştiren Sayın İoanna Kuçuradi’ye, öğrencilerim, personelim adına çok teşekkür ederim. Her şey öğrencilerimiz için… Onların düşünsel ufuk genişliğine ve zenginliğine ulaşmaları için… Elbette etkinliğin başarıyla gerçekleşmesinde emeği geçen, Sayın Kuçuradi’nin adını duyar duymaz ilgi gösterip etkinliğimize dinleyici olarak katılmak için Haymana dışından gelen konuklarımıza da çok teşekkür ederim. İlgilerinin önümüzdeki yıllarda da hem okulumuza hem de öğrencilerimize ve etkinliklerimize artarak sürmesini dilerim” dedi.

İoanna Kuçuradi Nuri Bektaş Anadolu Lisesi’nde

“Dünya Etik Günü”ne ilişkin ikinci etkinlik, İoanna Kuçuradi’nin katılımıyla, öğrenciler, öğretmenler dönük olarak Nuri Bektaş Anadolu Lisesi’nde gerçekleştirildi. Buradaki etkinliğe okul öğrenci ve öğretmenlerinin yanı sıra Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi öğretim üyesi, felsefeci Yrd. Dç. Dr. Haluk Erdem, şair-yazar, felsefe öğretmeni A. Galip Kabasakaloğlu, Haymana İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Şube Müdürü Hakan Uçar katıldı.

Öğrencilerin Soruları

İoanna Kuçuradi’nin konuşmasıyla başlayan Nuri Bektaş Anadolu Lisesi’ndeki etkinlik öğrencilerin sorularıyla sohbete dönüşerek devam etti. İoanna Kuçuradi’ye ilk soruyu, Nuri Bektaş Anadolu Lisesi Felsefe Kulübü Başkanı Yusuf Ünlü yöneltti. Yusuf Ünlü’nün, “Felsefeye neden ve nasıl yöneldiniz?” sorusuna, Kuçuradi, “Felsefeye başkaldırıyla yöneldim. Başkaldırı beni felsefeye yöneltti.” yanıtını verdi. Bir başka öğrencinin, “Felsefe, felsefeci olmak, size ne kazandırdı?” sorusuna ise, “Felsefeci olmak bana, eğer kastınız para pul ise, bir şey kazandırmadı. Zengin olmadım. Ama bunun dışında kısaca şunu kazandırdı: Yaşanan durumlar karşısında yeni olanakları fark etmeyi ve bulabilmeyi kazandırdı” diyerek karşılık veren İoanna Kuçuradi, etik ilişki bağlamında, yeni olanakları bulabilme, üzerine düşünebilmede sanat edebiyat yapıtlarının önemine dikkat çekerek, öğrencilere, aralarında “Hotel Ruanda ve Ateşkes”in de yer aldığı bazı filmleri izlemelerini önerdi.

“Çıkar” Kavramı Üzerine Tartışma

Nuri Bektaş Anadolu Lisesi Felsefe Kulübü Başkanı Yusuf Ünlü’nün, felsefe ve etik çalışmaları bağlamın gerçekleştirilen etkinliklerde yaptıklarına ilişkin İoanna Kuçuradi’ye yönelttiği “Sizin çıkarınız ne?” sorusu üzerine, “çıkar”ın ne olduğu tartışması yaşandı. Kuçuradi’nin, kendisine yöneltilen sorudan yola çıkarak, “Önce “çıkar”dan ne anlıyoruz? Ona bakalım. “Çıkar nedir?” Ne düşünüyorsunuz?” sorusunu öğrencilere yöneltmesiyle salon önce sessizliğe büründü. Ardı sıra bazı öğrencilerin “çıkar”ın ne olduğuna ilişkin tanımlama girişimleri geldi. Bunun üzerine Kuçuradi, “Çıkarın ne olduğunu ben tanımlayayım. Çıkar, kişiler arası bir ilişkide kişinin hak ettiğinden fazlasını alması durumudur” dedi. Felsefe Kulübü Başkanı Yusuf Ünlü’nün, söz alarak, “Ben böyle düşünmemiştim” diyerek, düşünce ve sözlerine temel olan “çıkar” yaklaşımdan vazgeçtiğini açığa vuran açıklaması dinleyicilerin alkışlarıyla karşılandı.
Yaklaşık bir buçuk saat süren ikinci etkinlik, Nuri Bektaş Anadolu Lisesi Müdürü Soner Çeki’nin İoanna Kuçuradi’ye, “Dünya Etik Günü” etkinliğine katılımından dolayı verdiği teşekkür plaketi ve öğrencilerin Kuçuradi’yle hatıra fotoğrafları çektirmelerinin ardından sona erdi.


* Felsefe Öğretmeni; http://atalaygirgin.blogspot.com

21 Mayıs 2012

"Felsefenin Kraliçesi" Haymana'ya Geliyor!!!


“Felsefenin Kraliçesi” Haymana’ya Geliyor

Atalay GİRGİN*

Etik alanında yaptığı çalışmalarla, uluslararası alanda da tanınan Türkiye Felsefe Kurumu Başkanı İoanna Kuçuradi “25 Mayıs Dünya Etik Günü”nde Haymana’da bir konferans verecek.

Haymana Kaymakamlığı’nın ev sahipliğinde, Nuri Bektaş Anadolu Lisesi’nin düzenlediği “Dünya Etik Günü” etkinliğine katılacak olan Kuçuradi, başta etik ve ahlak arasındaki ayrım olmak üzere, etik ilişki, insanın değeri ve değerlerine ilişkin düşüncelerini konferans katılımcı ve dinleyicileriyle paylaşacak.

Nuri Bektaş Anadolu Lisesi tarafından düzenlenen ve halka da açık olan, “Dünya Etik Günü” etkinliğinde, Haymana Kaymakamı başta olmak üzere, ilçenin mülki ve yerel yetkililerinin yanı sıra, ilçedeki okulların idari personeli, öğretmenler, öğrenciler yer alacak.

Etkinliğin düzenleyicisi olan Nuri Bektaş Anadolu Lisesi Müdürü Soner Çeki, “Dünya Etik Günü” etkinliği ve Kuçuradi’nin bu etkinliğe katılımıyla ilgili olarak yaptığı değerlendirmede “Sayın İoanna Kuçuradi, felsefe ve özellikle de etik alanındaki çalışmalarıyla uluslararası düzeyde haklı bir üne sahiptir. Uluslararası Felsefe Kurumları Federasyonu Başkanlığını da yapmış olan, halen Türkiye Felsefe Kurumu Başkanlığı’nı yürüten, birçok değerli esere imza atan Sayın Kuçuradi’nin önemini ve değerini bizler biliyoruz. Yalnızca bizler değil. Dünyanın felsefe ve etikle ilgili yetkilileri, entelektüel ve akademik çevreleri de biliyor.” dedikten sonra sözlerini şöyle sürdürdü: Bundan dolayıdır ki, başta Goethe Madalyası olmak üzere birçok uluslararası ödülü olan Sayın İoanna Kuçuradi sayesinde 2003 yılında düzenlenen 21. Dünya Felsefe Kongresi Türkiye’de gerçekleştirilmiştir. UNESCO, 21. Dünya Felsefe Kongresi’nin başarılı bir şekilde yapılmasına büyük katkısından ve bu alanda yaptığı bilimsel çalışmalardan dolayı, Sayın İoanna Kuçuradi’nin, 2003 Felsefe Ödülü’ne layık görüldüğünü bildirmiştir.

25 Mayıs 2012’de gerçekleştirilecek “Dünya Etik Günü” etkinliğine İoanna Kuçuradi’nin katılmasının Haymana ve Haymanalılar için tarihi öneme sahip günlerden biri olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirten Çeki, “Türkiye’de yaşayan ve “Felsefenin Kraliçesi” olarak da nitelenen Sayın Kuçuradi’ye, davetimizi kabul ederek, etkinliğimize katılıp bizleri onurlandırdıkları için ne kadar teşekkür etsek azdır. Başta öğrencilerimiz olmak üzere, Haymanalılar Sayın Kuçuradi’nin düşüncelerinden azami ölçüde yararlanma fırsatını kaçırmamalıdır. Bundan dolayı, etkinliğe Haymana halkını da davet ediyoruz.” dedi.

“Vizyonumuzun Bir Parçası”

Nuri Bektaş Anadolu Lisesi Müdürü Soner Çeki, “Biz bu tür etkinlikleri yalnızca Dünya Etik Günü nedeniyle yapmıyoruz. Aksine eğitim öğretim dönemi boyunca gerçekleştiriyor, öğrencilerimizi, kültür, sanat, felsefe ve bilim dünyamızın önemli isimleriyle karşılaştırıyoruz.” derken, bunun nedenini şöyle açıkladı: Bu bizim vizyonumuzun bir parçasıdır. Haymana küçük bir ilçe, okulumuz yeni bir okul olmasına rağmen, bizler öğrencilerimizi çok yönlü, çok boyutlu düşünen, soran, sorgulayan bireyler olarak yetiştirmeyi hedefliyoruz. Onların düşünsel ufuk genişliğine haiz bireyler olarak lise dönemi sonrası hayata hazırlanmaları bizler için önemlidir. Bu amaç doğrultusunda gerçekleştirdiğimiz etkinliklere, davetimizi kırmayarak katılan, başta Sayın İoanna Kuçuradi, şair Sayın Ahmet Telli, Çankaya Üniversitesi İngiliz Dili Edebiyatı Bölüm Başkanı Sayın Prof. Dr. Aysu Erden, öykücü yazarlarımızdan Sayın Tekgül Arı, Esra Odman ve adlarını şu an için anımsayıp belirtemediğim herkese bir kez daha teşekkür ederim. Herkes ve her veli bilsin ki, vizyonumuz doğrultusunda attığımız ve atacağımız adımlarla, okulumuz öğrencisi olmak, her geçen yıl, her öğrenci için bir ayrıcalık olacaktır. 
Not: Sayın İoanna Kuçuradi’nin “insanın değeri ve değerleri” bağlamında ve “etik ilişki” temelinde kaleme alınmış olan “İlişkide Senin Değerin Ne?” başlıklı yazımı ilgilenenler hem milliyet blog’taki http://blog.milliyet.com.tr/iliskide-senin-degerini-belirleyen-ne-/Blog/?BlogNo=363645 belirtilen adresten de okuyabilir.


* Felsefe Öğretmeni; http://atalaygirgin.blogspot.com


20 Mayıs 2012

İlişkide Senin Değerini Belirleyen Ne?


İlişkide Senin Değerini Belirleyen Nedir?

Atalay GİRGİN*

Cinsellikten aşka, siyasetten dinsel ve ekonomik ilişkiye dek, toplumsal yaşamın tüm alanlarında yaşadığın ilişkide özelde senin genelde insanın değerini belirleyen nedir? Kadınlığın mı? Cinselliğin, dişiliğin mi? Yoksa erkekliğin mi? Yoksa verilmiş ya da kazanılmış toplumsal statün mü? Örneğin; Milliyet blog yazarı ya da yazar olmak, statü anlamında senin değerini, diğer insanlar karşısında daha mı değerli kılar?

Herhangi bir ilişkide statüleriyle kendisine ya da karşısındaki kadın veya erkeğe değer biçenin değeri nedir? Statüler temelinde doğru bir etik ilişki kurulabilir mi? Statülerin ahlakı ve etik bir değeri var mıdır? Peki; etik ilişki nedir?

Etik ilişki, statü ve ilinek insan ilişkisinde birinciden başlayalım: İoanna Kuçuradi, “Etik” adlı kitabında, “Etik ilişki”yi şöyle tanımlar: Etik ilişki, (..) belirli bütünlükte bir kişinin belirli bütünlükte başka bir kişiyle ya da en geniş anlamda insanlarla –yüzyüze geldiği veya gelmediği insanlarla-, değer sorunlarının söz konusu olduğu ilişkisidir: eylemde bulunarak yaşadığı her ilişki1.

Bu bağlamda, önce sorularla başlayalım: Kuçuradi’nin bu tanımını, belirlemesini de dikkate alarak, insana, insanın ahlaki eylemlerine bakmaya, sorgulayıp anlamaya çalıştığımızda ne görüyoruz? Ahlaki eylemlerimizin, kurduğumuz ilişkilerin temelindeki etik ilişkiyi, değer sorunlarını kavrıyor muyuz? Kavramayı, anlamayı bırakalım bir yana, ahlaki eylemlerimizin, ilişkilerimizin temelindeki etik boyutu, bunların taşıdığı değer sorunlarını birazcık düşünüyor muyuz? Hadi bunu da bir yana bırakalım, hangi eylemlerimizin ahlaki olup olmadığı üzerine kafa yoruyor muyuz? Yaptığımız ahlaki eylemin değerinin ne olduğunu sorguluyor muyuz?

Etik filozofu olan Kuçuradi, insanın değeri ve değerlerinden söz ediyor. Bunlardan söz ederken iki şeyi birbirinden özenle ayırıyor: İnsanın değeri ve insanın değerleri. Çünkü bunlar aynı kavramlardan oluşmuş ve aynı şeyleri çağrıştırıyormuş gibi görünse de birbirinden farklıdır.

Karşımızdaki bir insanı değeri ve değerleriyle birlikte değerlendirmek gerek. Çünkü karşımızdaki kim olursa olsun, onun, öncelikle bir insan olarak değeri vardır. Ve aynı zamanda o insanın değerleri…

Değeri ve değerleriyle birlikte değerlendiremediğimiz her insanı eksiltiriz. Eksilttiğimiz her insanla, aslında, farkında bile olmadan kendimiz de eksiliriz. Çünkü değeri ve değerleri temelinde bütünsel olarak doğru değerlendirip kavrayamadığımız, anlayamadığımız her insan yanılgılarımızın, yanlışlarımızın da nedenidir.

Gündelik yaşamın akıp giden olayları arasında, insanı değeri ve değerleri temelinde bütünsel olarak değerlendirmenin önündeki en önemli engellerden, bizi yanılgılara, yanlışlara götüren nedenlerden birincisi, karşılaştığımız kişilere statüleri üzerinden değer biçme yaklaşımı ve anlayışıdır. Oysa karşımızdaki insanı ya da kendimizi o an için sahip olunan statüyle değerlendirmek, statüye göre değer biçmek ya da değer atfetmek yapılan en büyük yanlışlardan biridir. Yalnızca yanlış da değil, aynı zamanda bu değerlendirme yaklaşımı ilinek insan oluşun göstergesidir. İlinek insan halinin dışavurumudur.

İlinek insan ne kendisinin ne de karşısındakinin değerini kendisinden başlatır. Aksine; ilinek insan, hem kendisinin hem de karşısındaki ilişkide bulunduğu insanın değerini ve değerlerini, kendi dışlarındaki bir varlık, otorite, nesne ya da kişiyle ilişkisinin uzaklığı ya da yakınlığına göre belirler. Davranışının kaynağı, niteliği, biçimi ve değeri de buna göre şekillenir.

İlinek insan için statü de kendisinin ya da karşısındakinin değerini belirleme ve ona yönelik davranışını oluşturma ve sergilemede en önemli ölçütlerden biridir. İlinek insanın burada unuttuğu, belki de hiçbir zaman düşünmediği sorun ise, bu kabul çerçevesinde kurduğu ve yaşadığı ilişkilerin, gerçekleştirdiği ahlaki eylemin kendisince ya da karşısındakince değeri ne olursa olsun, olumlu anlamda değer üreten değil, aksine değer tüketen bir ilişki olmasıdır.

Statüler ahlaki eylemde bulunmaz. Statüler etik ilişki kurmaz. Statülerin ahlakı yoktur. Bir başka deyişle statüler ahlaksızdır. İşte ilinek insanın temel yanılgılarından biri de budur. O statüyle değer kazandığını düşünür. Statüsüne saygı bekler. Oysa insana değer kazandıracak olan, kendisinde olmayanı ona katacak ya da sağlayacak olan statü değildir. Aksine, statüye ya da herhangi bir sıfata değer katacak, onu daha değerli ya da değersiz kılacak insandır. Dolayısıyla, saygı insana gösterilir. Etik ilişki insanla insanın ilişkisinde gerçekleşir. Statüler arasında ahlaki bir eylem, statüler arasında etik bir ilişki kurulamaz. Çünkü hiçbir statü ahlaki eylemde bulunamaz. Hiçbir statü etik bir ilişki kuramaz. Bunları gerçekleştirebilecek olan yegâne varlık insandır.

Ne var ki ilinek insan, kendisini ve ilişki kurduğu insanı değeri ve değerleriyle kavrama anlayış ve yaklaşımında olmadığı için, statüye sığınır ya da karşısındakine statüsüne göre davranmayı mübah görür. Karşısındaki insanın algıladığı ya da değer atfettiği, değer biçtiği statüsüne göre onun karşısında eğilir ya da böbürlenir. Onun karşısında “bütün küçük dağları siz yarattınız efendim” dercesine vecd içinde secde eden bir duruşa geçer. Ya da “bütün küçük dağları ben yarattım” dercesine, kendisine karşı vecd içinde bir duruş bekler.    Çünkü ilinek insana göre, değerliliğin ya da değersizliğin, önemliliğin ya da önemsizliğin ölçütünü belirleyen ne bir kişi olarak kendisinin bütünlüğüdür ne de bir birey olarak karşısındakinin bütünlüğü. Bunları belirleyen, kendi kabulleri temelinde, hem kendisinin hem de ilişki kurulan kişinin dışındaki, varlık, nesne, otorite, sıfat, statü, vb.dir. Kendisinin ya da diğerinin o varlıklarla ilişki düzeyidir.

Tüm bunları dikkate aldığımızda, ilinek insan için kurduğu ilişkinin, gerçekleştirdiği ahlaki eylemin, söylediği sözün, dayandığı etik temelin ve ortaya çıkardığı değer sorunlarının önemi yoktur. Statüsüne, konumuna bağlı olarak, gün gelir, yerli ya da yersiz, doğru ya da yanlış olduğunu düşünmeksizin karşısındakine “ahlaksız” der, onu “ahlaksızlık”la itham eder. Bir başka ilinek insan durur mu? O da ona söyler aynı sözleri. Birkaç gün sonra bir de bakmışsınız ki, birbirine göre “ahlaksız” olan iki zevat el ele kolkola girmiş, yanak yanağa öpüşüyor. Oysa ikisinin de düşünmediği, belki de düşünüp kavrama gereği bile duymadığı hakikat ise şudur: Ahlaksız insanın olmadığı, ahlaksız insan olamayacağı hakikati.

Yukarıdaki satırlardan da anlaşılabileceği gibi, ilinek insan, yalnızca kurduğu ilişkilerin, gerçekleştirdiği ahlaki eylemlerin temelindeki etik boyutu düşünmeyen, dikkate almayan bir insan değildir. Aynı zamanda etik tutarlılıktan da yoksun bir insandır. Bundan dolayı, ilinek insan, ilişki ve eylemlerinde değer üreten değil, değer tüketen bir kişidir.

İşte Kuçuradi, etik ve değer üzerine çalışmalarıyla, insanı değeri ve değeriyle birlikte değerlendirmek gerektiği bilincini, okuruna ve öğrencilerine aktarıp kazandırırken, yaşadığımız ve akıp giden toplumsal ilişkiler içerisinde de, bizleri insan, ilinek insan, değer ve değer sorunlarına ilişkin düşünmeye, sormaya, sorgulamaya yönelten, günümüzün yaşayan önemli düşünür ve filozoflarından biridir. Ve onun, yukarıda söylenenler bağlamında altını çizerek vurguladığı önemli hususlardan biri de şudur: Değerleri yeniden yeniden değerlendirebilmek gerek.

 Değerleri yeniden değerlendirmeyi bir bilinç haline dönüştürmek ise kendisinin ve kendisi dışındaki insanların değerini, yalnızca ve yalnızca kendilerinden başlatabilme bilincini kazanmış gerçek bireylerin yapabileceği bir iştir. İlinek insanların değil. Çünkü onlar, hukuken ne denli kişi bütünlüğüne sahip olarak görülseler ve değerlendirilseler de, hakikatte, kabulleri dolayısıyla, yanılsamalı bilinç hallerini gerçeklik ve hakikat sanma kötürümüdürler. Tıpkı; her bireyin insan olmasına rağmen, her insanın birey olmadığı, olamadığı hakikati gibi…









* Felsefe Öğretmeni; http://atalaygirgin.blogspot.com
1 İoanna Kuçuradi, Etik, sf. 4, Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.

14 Mayıs 2012

MEMUR MEMURLUĞUNU, MEMUR HADDİNİ BİLMELİ, HELE ÖĞRETMENSE...


Memur Memurluğunu,Memur
Haddini Bilmeli, Hele Öğretmense...

Atalay GİRGİN*

Ülkenin birinde hükümetin pek saygıdeğer, zat-ı muhterem bakanları, kuşluk vakti,  ağızlarını açıp konuştular. Memura verebilecekleri zammın ne olduğunu açıkladılar ya…  Sen misin açıklayan!!!

 İnternetin her köşesinden, feryat figan sözler dökülmeye başladı hemen. Sanki ilk kez başlarına geliyormuş, sanki ilk kez böylesi bir durumla karşılaşıyorlarmış gibi… Kim bilir belki de ilk kezdir. Malum ben Türkiye’de yaşadığım için böyle şeylerle hiç ama hiç karşılaşmadım. Eğer Türkiye’de yaşıyorsanız, sizler de karşılaşmamışsınızdır. Böylesi şeylerin Türkiye’de olması ne mümkün efendim!!!

Neyse… Konumuza dönelim:

Memur olan da memur yakını ya da memur emeklisi olan da döktürmeye başladı: Hükümet al zammını kaşına çal! Kaşına olmazsa başına çal! O da olmazsa …. çal!!! Bunu da beğenmedin mi? Nerene istersen orana çal!!!

Hükümetin ve kendisine dokunulması bile ibadet sayılan Hz. Başbakanın ve daha Hz.liği hak edememiş olan bilcümle bakanının, bu zammı nerelerine çalacağını bilemesek de, bu tepkinin umurlarında bile olmadığı kesin. Kim bilir ki belki de içlerinden “ateş olsalar cürümleri kadar yer bile yakamazlar. Bir de durmuşlar, boylarından büyük laflar ediyorlar” bile diyor olabilirler. “Olabilirler” diyorum, o ülkenin zat-ı muhterem başbakanının ve bakanlarının ne düşündüğü nasıl bilebiliriz ki, değil mi? Benim ki bir tahmin işte…

Hükümet Şeyiyle Yetkili Sendikacılar

Hükümet ve kimi bakanlarıyla “can ciğer kuzu sarması” olmalarına ve onların “hık” deyicisine dönüşmelerine güvenerek “Yüzde bilmem kaç + kaç istiyoruz”  türünden açıklamalar yapanlar ise bir başka âlem… Memleketlerinde dağlar bir şeyler doğuruyor olsa gerek ki hükümetin çok yetkili bakanın açıklamasını duyar duymaz, şaşkınlıkla, “Aaaa… Dağ, hiç ama hiç bişeycik, farecik bile doğurmadı” sözleri dökülüverdi.

Malum, dünyanın hiçbir yerinde  halüsinasyonlar görmeyi herhangi bir kimseye yasaklamak mümkün değil. Keza birilerinin yanılsamalarını gerçeklik sanıp vecd içinde secde etmelerini de… Ne var ki, hükümet şeyiyle örgütlenip iki günde yetkili oluvermekle kendisini bir şey sananların unuttuğu bir hakikat var: Hiçbir dağ eğilmez.

Ama onların “Dağ” sandıklarının ise bellerini doğrultmaya fırsatları bile yok. Bıraktım efendilerini, efendilerinin memurlarının bile önünde iki büklüm arz-ı endam eyliyorlar. Efendinin memurunun ağzından emir kipi bir yana, durum tespiti kabilinden vurgulu bir söz çıkmaya görsün, üzerinden 24 saat bile geçmeden ya kararlarından tornistan ediyorlar ya da hemen emir kabul eyleyip gereğini yapıyorlar. Tabii, iki büklüm vaziyette ve kıbleleri de efendi…

Neylersiniz ki, hükümet, pardon işveren eliyle örgütlenip yetki aldığı için, efendisini, yanılsamayla kötürümleşmiş bir bilinç haliyle, “Dağ” bellemiş olan “hık” deyiciler, ortada “fare” bile göremeyince şaşırıyorlar. “Ama… ama… ama…” diye kekeliyorlar. Tıpkı, “El şeyiyle gerdeğe girmek”le kendisinin iktidar eyleyeceği yanılsamasını yaşayanlar misali… Ama orası Türkiye olmadığı için, bu sözden haberleri olmayabilir, malum sendikacıların…

Velhasıl,  gerdekte “el şeyi” birini ne kadar iktidar eylerse, yetkide de işveren şeyi birilerini o kadar yetkili kılar. İkisinde de asıl efendi, “şey”in sahibidir.

Memura Yakışan Şey

Memur dediğin haddini bilecek. Hükümetin, pardon yine dilim sürçtü işte… İşverenin şey ettiği bir sendikada örgütlenip onu yetkili kılarsa bir memur sonucuna katlanacak. Madem işverenin şeyiyle el bebek gül bebek olmayı yeğleyen sendikacıları seçti bu durumda o da sendikacısının seçtiği şeyle yetinecek. Memur dediğin, umduğu ve hayalini kurduğu, hayallerini süsleyen şeyle değil, eline verilen ya da sunulan şey ya da şeycikle yetinmesini bilendir. Bu şeyi, şeyciği kim ya da kimler mi sunar? Bunda bilmeyecek ne var ki…Ya amirler amiri, ki başında hükümet oturur ya da onun şeyiyle yetki almış sendikacılar…  

Bir de araştırıp öğrendiğim, o malum ülkenin bazı memurlarından dinlediğim kadarıyla, bu işin tek sorumlusu hükümetin şeyiyle iş tutan sendika ve sendikacılar değilmiş. Konuştuğum memurlar diyorlar ki, “Kardeş! Bu ne iştir? Nasıl iştir? Anlamadık bir türlü…”

“Nedir anlamadığınız?” diye sordum haliyle…

“Şimdi” dediler, “biz hükümet eliyle örgütlenip yetki alanlara kızıyoruz ama bir de diğerleri var.”

“Hangi diğerleri..?” dedim şaşkınlıkla… Ardı sıra da ekledim: Madem başka sendikalar var, neden onları seçmediniz ki…

Hemen atıldı birisi: Öyle deme kardeş… Bunların aralarında ayrımlar var elbette ama hepsi de elbirliği, söz birliği etmişçesine, aidatları bile hükümet eliyle topluyorlar. Hükümet bizden topluyor, onlar da hükümetin elinden alıyor. Velhasıl hepsi de hükümetin eline bakıyor bunların…

“Durum böyle olunca” diye söze girdi diğeri: Biz de düşündük ki, hepsi işi hükümete havale ettikleri, ona bu denli güvendiklerine göre… Bize düşen de hükümetin güvendiği, elverdiği sendikanın peşinden gitmektir. Nerden bileydik ki, efendilerin peşinden gidenin layık olduğu en iyi yer, efendinin ayaklarının dibidir.

“Yaa…” dedi önceki, ne yapacağını bilemez bir halde bakışlarını kaçırarak, “Şimdi öğrendik ki, bizim seçtiğimiz, ardından gittiğimiz sendikacıların yeri zaten hükümetin ayaklarının dibiymiş.”

“Evet” dedi diğeri, arkadaşını onaylarcasına… Ve üzüntülü bir sesle sürdürdü sözlerini: Malum hikâyedir ya… Efendilerin iktidarlarını sürdürebilmeleri için önemli iki şeye ihtiyacı vardır her daim. Birincisi iyi çobanlar… İkincisi de ayaklarının dibine yakışan iyi, eğitimli ve söz dinleyen köpekler…

“Desene” diyerek arkadaşına dönen önceki, kızgınca söylendi: Bu durumda biz de sürü oluyoruz. Gerektiğinde meraya, gerektiğinde mezbahaya, gerektiğinde seçime, gerektiğinde savaşa sürülen…

Baktım ki bu iş uzayacak. “Kusura bakmayın!” dedim, “Şu andan itibaren bana söz düşmez. Ama yapacağınız en iyi iş bu sendikaları da sendikacıları da, hatta hükümeti ve düzeni de bir an önce yerle yeksan eylemektir. Eğer başaramayacağınız düşünüyorsanız, hadi gelin, Türkiye’ye götüreyim sizi…”  

“Olmaz!” dedi ikisi birden… “Neden?” dedim. “Yarın sabah mesai var. İşe gitmezsek müdür soruşturma açar, işimizden oluruz alimallah” diye yanıtladılar.

“Haklısınız!” dedim, “Haklısınız! Memur dediğin haddini bilecek…”







* Felsefe Öğretmeni; http://atalaygirgin.blogspot.com

13 Mayıs 2012

Etik Bağlamında Felsefe


Etik Bağlamında Felsefe
(TARAF Gazetesi'nin kitap eki TarafKİTAP'ın Nisan sayısında Başbakanın Günlüğü'ne ilişkin yayınlanan yazı...)
Özgül Bike YÜCALAN

Her olasılığı hesaplayabilirsiniz ama belirleyemezsiniz. Max Palanck’ın Kuantum Teorisi ve Werner Heisenberg’in Belirsizlik Kuramı’na da dayanan bu felsefi anlayış ve yaklaşımı, “Başbakanın Günlüğü” adlı romanında Atalay Girgin bir kez daha anımsatıyor okura. 

Yazar bu anımsatmayı söz konusu teorileri anlatarak ya da o bilim insanlarının adlarını belirterek yapmıyor. Aksine “Kemeutopyalılar roman dizisi” adını verdiği serinin ilk iki çalışmasında olduğu gibi, kurgulanan olaylar ve etik ilişkiler üzerinden sergiliyor.

Kahramanları fareler olan bir gezegenin kurgulandığı romanda, fabl türü anlatının ironik ve politik dili, akıcı bir üslup içinde olaylara, olaylar karşısındaki kişi ve kişiler arası ilişkilere eşlik ediyor. Bu boyutuyla siyasal bir roman niteliği de taşıyan “Başbakanın Günlüğü”nde, her şeyi belirlemeye ve kontrol etmeye çalışan bir iktidarın kırılganlığı da anlatılıyor. Keza iktidarın büyüsüne kapılıp sormadan sorgulamadan itaat ilişkisi içerisinde yapıp eyleyenler de…   

Romanda, son seçimleri, tüm rakiplerinin toplamından daha fazla oy alarak, ezici bir çoğunlukla kazanan bir başbakanın, kendini tek muktedir ve en güçlü gördüğü bir dönemde, kaybolan ve Kızıllar’ın eline geçen günlüğüyle birlikte gelişen olaylar sürükleyici bir dizi film gibi, neredeyse sinemografik bir tarzda kare kare kesintisizce sergileniyor. Romanın kahramanlarından birisi olan Başbakan, her şeyi kontrol edip hesaplamaya, tedbirlerini ona göre almaya çalışırken, en güvenli mekânında paçayı ele veriyor.

Bunlardan habersiz olan ve Başbakan’a yakınlığını ilişki kurduğu kişi ve kurumlar karşısında ayrıcalığa dönüştürmeye çalışan birileri ise bu geçici statülerini kendilerinden daha değerli görmeye ve başkalarına da algılatmaya yöneliyor. Yazar, gündelik yaşam içerisinde de sık sık karşılaşılan ve kişinin değeri ve değerlerinden çok onun statüsü ekseninde gelişen hatta belirlenen ilişki ve davranışları, etik açıdan sergilemekle kalmıyor, aksine belirginleşen şu sorular çerçevesinde bunları tartışmaya açıyor: Kişinin değerini ve değerlerini belirleyen statü müdür? Bir kişiye statüsüne göre mi davranmak gerekir? Yoksa değerine göre mi? Statüye değer katan değerinin ve değerlerinin bilincinde olan kişi midir? Yoksa kişiyi değerli kılan statüsü mü?

Çok yönlü, çok boyutlu, çok anlamlı çok katmanlı bir yapıya sahip olan her roman gibi, Başbakanın Günlüğü’nde de siyasal, psikolojik boyutun yanı sıra özellikle etik ilişkiler bazında felsefe öne çıkıyor. Yazar, romanda ironik anlatıyla yer yer okuru gülümsetirken, kurguladığı olaylar karşısında kişilerin tutum ve davranışları, kurdukları etik ilişkiler aracılığıyla da düşündürmeye, sormaya sorgulamaya yöneltiyor. Eğer amacı buysa Atalay Girgin’in, Başbakanın Günlüğü’nde bunu başarıyla gerçekleştirdiğinin altını çizmek gerekiyor. Ve “Ya yarın olmasaydı?” derken, her şeyin hesaplanıp belirlenmeye, kontrol edilmeye çalışıldığı bir evrende, düşündüren bir başka kapıyı aralıyor. Elbette bakmaya, düşünmeye cüret edenlere…